nummer 5 (december 2009)
Consument en Veiligheid: midden in de samenleving; door Cees Meijer.
Veiligheid is een maatschappelijk en collectief probleem, waarop de overheid en politiek uiteindelijk altijd aanspreekbaar zijn. Veiligheid is echter meer dan het terugdringen van agressie, criminaliteit en overlast. Zeker als we kijken naar de ernst en omvang van de letsels. Jaarlijks overlijden 3.300 mensen als gevolg van een ongeval op het werk, in het verkeer en in de privésfeer. Daarbij worden ook nog eens 3,1 miljoen slachtoffers medisch behandeld.
Risicobeperking bij elektrische veiligheid. NEN 3140-norm nader bekeken; door Chris Loos.
Regelmatig bezoek ik als klant openbare gebouwen zoals overheidsgebouwen of winkelcentra. De elektrische installatie in deze gebouwen is de afgelopen jaren steeds
belangrijker geworden, onder andere voor het goed functioneren van commerciële, technische en beveiligingsfunctionaliteiten. Ongemerkt lopen medewerkers en bezoekers daarbij regelmatig risico’s. Een verkenning van oplossingsmogelijkheden.
‘Management of Change’ moeilijk deel van procesveiligheid. Beheersen van technische en organisatorische veranderingen; door Jan Pranger.
‘Management of Change’ (MoC) vormt één van de belangrijkste, maar ook één van de moeilijkste elementen van een process safety management systeem. Binnen het ‘Management of Change’-proces – het beheersen van wijzigingen binnen een installatie en/of een organisatie – komen in een notendop alle aspecten samen die moeten worden geregeld in het safety management systeem.
Visie op certificeringeisen van arbeidshygiënisten en overige kerndeskundigen; door Mart v. d. Steeg, Paul Settels, Kees Hommes.
Dit visiestuk beschrijft hoe ons certificeringssysteem aangepast kan worden om weer aan te sluiten aan de huidige beroepspraktijk. Dat is nodig omdat ons beroep als arbeidshygiënist permanent in beweging is, nationaal en internationaal. Het huidige certificeringsysteem dreigt echter de aansluiting met de beroepspraktijk te verliezen.
Jongleren met oplossingen. Brandbeveiliging bij bulkopslagen; door David den Boer en Jur van Oerle.
De verwerking van grondstoffen, levensmiddelen, afval en dergelijke kan gepaard gaan
met grote hoeveelheden brandbaar materiaal in bulkopslag. Als gevolg van de gewenste bedrijfsprocessen kan de opslag in grote en hoge ruimten daarbij noodzakelijk zijn. Dit wordt in de praktijk vaak beperkt door de stringente brandveiligheidsvoorschriften. Een overzicht van de alternatieven en hun voor- en nadelen.
‘Veiligheidskunde gaat over de menselijke natuur’. Jubileum voor HVK-opleidingen PHOV en MoSHE; door Walter Baardemans.
De opleidingen Hogere Veiligheidskunde van stichting PHOV en TU Delft vieren deze maand samen hun jubileum. Volgens Walter Zwaard (PHOV) heeft veiligheidskunde ook in het verleden nooit exclusief betrekking gehad op arbeidsveiligheid. MoSHE -programmadirecteur Ben Ale: ‘Het vak is alleen veel ingewikkelder geworden.’
Afwijken van gebaande paden. Flexibiliteit in regelgeving; door Stef van der Zee.
Als alternatief voor voorgeschreven standaard prestatie-eisen kunnen slimme, gelijkwaardige veiligheidsoplossingen de flexibiliteit en het innovatievermogen vergroten zonder concessies te doen aan het milieu. Naast het Bouwbesluit biedt ook nieuwe wetgeving steeds vaker ruimte voor deze mogelijkheid.
Zorgveiligheid: op eigen(wijze?) koers. Patiëntveiligheid of zorgveiligheid?; door Jop Groeneweg.
Nadat ik bijna 25 jaar mijn bijdragen heb geleverd aan verbetering van de veiligheid in de petrochemische industrie, ervaar ik de overgang naar de wereld van de zorg als een enorme verandering, een cultuuromslag. Veel meer dan bijvoorbeeld de vervoersbranche, de constructiewereld of zelfs de financiële sector, wekt de zorg de indruk een ‘wereld apart’ te zijn, die een eigen benadering meent nodig te hebben om het aantal ongevallen terug te dringen. Dat ‘anders zijn’ is relatief.
Juridisch bekeken: consument slachtoffer van asbest; door Rob Poort.
Bij een verbouwing in de jaren 70 helpt de vrouw des huizes mee door het afval op te vegen. Het gaat echter om stof dat afkomstig is van de bewerking van asbesthoudende platen. Ruim 35 jaar later wordt bij de vrouw mesothelioom vastgesteld. Zij vordert schadevergoeding van de producent van de asbesthoudende platen. De rechter kent de vordering toe, omdat de producent onzorgvuldig heeft gehandeld door niet te waarschuwen voor de gezondheidsrisico’s.
Back-upsystemen bij duiken noodzakelijk; door Tim Colenbrander.
In vele bedrijfstakken en sporten wordt de noodzaak van back-upsystemen bepleit. Waarom en wanneer zou een back-upsysteem nodig zijn? Hoe maak je een goede afweging? Welke oplossing kies je? Dit zijn allemaal vragen die hierbij een rol spelen.
nummer 4 (oktober 2009)
Uitdagingen in overvloed; door Joyce Koster.
Gesprek met een dynamisch NVVK-duo.
Ze zijn aan elkaar gewaagd, de scheidend voorzitter en de nieuwe. Ze pareren elkaar voortdurend met kwinkslagen. Ze hebben bovendien gemeen dat ze barsten van de energie. Kortom, Nico van Roden is een heel natuurlijke opvolger van Victor Roggeveen, die in 2003 aantrad als voorzitter en in zes jaar veel in beweging heeft gezet.
Systeemdenken nodig om fouten te vermijden; door Ian Leistikow.
Van de 1,3 miljoen patiënten die in 2004 waren opgenomen in Nederlandse ziekenhuizen, heeft 5,7% onbedoelde schade opgelopen ten gevolge van de zorg. Zo’n 1.730 patiënten zouden zijn overleden ten gevolge van vermijdbare onbedoelde schade. Dit bleek uit het NIVEL /Emgo onderzoek dat uitkwam in 2007. Deze uitkomst bevestigde dat er ook in Nederland reden was om te werken aan het verbeteren van de patiëntveiligheid.
VMS programma: Samen sterker.
Meer dan 85% van de ziekenhuizen doet inmiddels mee aan het VMS Veiligheidsprogramma. Een mooi resultaat voor het team dat zoveel tijd en energie heeft gestopt in het opzetten ervan. Maar veel meer nog een mooi resultaat voor de deelnemende ziekenhuizen zelf. Zij kunnen nu immers aan pers en publiek laten zien dat er ziekenhuisbreed wordt gewerkt aan patiëntveiligheid.
Klaar voor de volgende stap. VMS Programma: registratie eerste thema’s van start.
Het VMS Veiligheidsprogramma heeft met behulp van expertteams in de afgelopen anderhalf jaar tien thema’s gedefinieerd en uitgewerkt. Inmiddels zijn voor vier thema’s de doelstellingen, interventies en indicatoren definitief vastgesteld en kunnen de ziekenhuizen aan de slag met de volgende stap: het implementeren.
‘Herkenbaarheid maakt implementatie Veiligheidsprogramma makkelijker’. VMS Programma: VUmc plukt vruchten van verbeterprogramma.
In het VU Medisch centrum in Amsterdam is patiëntveiligheid een begrip dat al heel lang binnen de organisatie spelt. Zo mocht het ziekenhuis in 2003 als enig academische ziekenhuis meedoen aan de eerste tranche van het Sneller Beter-programma. Doel daarvan was niet alleen om de kwaliteit van zorg binnen de instelling te verbeteren, maar ook om de deelnemende (3 x 8) ziekenhuizen een voorbeeldrol te laten vervullen ten opzichte van andere ziekenhuizen.
Specialisten vrijgemaakt om implementatie te borgen. VMS Programma: Bestuur SLAZ drijvende kracht achter veiligheidsprogramma binnen eigen ziekenhuis.
In het Sint Lucas Andreas Ziekenhuis (SLAZ ) in Amsterdam West heeft veiligheidsfunctionaris Heleen Vermeulen over draagvlak in de top niet te klagen. Integendeel, de raad van bestuur is de drijvende kracht achter het patiëntveiligheidsprogramma en neemt in veel gevallen zelf het initiatief. Zo werden twee medisch specialisten een aantal dagdelen per week vrijgemaakt om het VMS Veiligheidsprogramma in het ziekenhuis te implementeren en te borgen.
Patiëntveiligheid: verantwoordelijkheid delen is risico’s verkleinen; door Antoinet van Antwerpen.
Handboeken zijn schijnveiligheid.
De inspectie volksgezondheidszorg (IGZ ) stelt in zijn ‘Staat van de gezondheidszorg 2008’ dat structureel falend risicomanagement levens kost. Ziekenhuizen moeten volgens de NTA 8009 norm (publicatiedatum: 01-05-2007) beschikken over een Veiligheidsmanagementsysteem. Een gesprek over risicomanagement in de zorg.
De staat van de gezondheidzorg in Nederland anno 2009; door Victor Roggeveen.
Over burka’s, parkeerproblemen en hondenpoep.
‘To err is human; building a safer health system.’ Met een rapport onder deze titel schudden Linda Kohn, Janet Corrigan en Molla Donaldson namens het Institute of Medicine in 1999 Amerika wakker; ‘Er overlijden onnodig mensen in ziekenhuizen! en het zijn er héél véél! Er MOET iets gebeuren!’ We zijn nu 10 jaar verder en kijken wat er in Nederland daadwerkelijk is veranderd.
Column: Pandemonium; door P. Révency.
Als je iets schrijft voor een blad als dit, dan duurt het altijd een paar weken voordat het uit komt. Je kunt dus nooit echt actueel zijn. Als u dit stukje leest, kan er een ondertussen een ware grieppandemie heersen, die links en rechts slachtoffers eist en het sociale leven lamlegt. Of het leven gaat zijn gewone gangetje, terwijl hier en daar een enkeling snotterend rondloopt... Wie in de toekomst kan kijken, is de ideale veiligheidskundige.
nummer 3 (juli 2009)
Is een bedrijf onveilig als er een dode valt of is dat pech?; door Jan Pranger
Waarom een veiligheidskundige alles van procesveiligheid moet weten.
Zo’n vier jaar geleden vonden in korte tijd drie grote ongelukken plaats die het denken over veiligheid wereldwijd hebben veranderd. Het ging om een explosie op een raffinaderij, het overlopen en vervolgens ontploffen van een opslagtank en een exploderende aardgascondensaattank. Bij alledrie de voorvallen ontstond grote menselijke, materiële en reputatieschade. De gebeurtenissen zijn dagenlang voorpaginanieuws en leiden tot uitgebreide onderzoeken. Wat zijn de ‘lessons learned’ voor veiligheidskundigen?
Process Safety Groep zet procesveiligheid op de agenda
De kennis over procesveiligheid binnen de NVVK, en ook daarbuiten, moet worden vergroot. Daarover heeft de Process Safety Groep tijdens de vorige ledenvergadering in november 2008 enkele presentaties gehouden. Inmiddels is, na een aantal gespreksrondes, in kaart gebracht welke partijen in Nederland actief bezig zijn met deze kennisvergroting.
Juridisch bekeken: Stuwadoors niet bedrijfsbrandweerplichtig; door Rob Poort
Drie containeroverslagbedrijven worden door de gemeente aangewezen als bedrijfsbrandweerplichtig. Essentieel voor de aanwijzing is het antwoord op de vraag of de bedrijven geheel of nagenoeg geheel bestemd zijn voor de opslag van gevaarlijke stoffen. De milieuvergunning staat maximaal 23% gevaarlijke stoffen toe. De rechtbank vindt dit, gelet op het normale taalgebruik, niet ‘nagenoeg geheel.’
Veiligheid door gedeeld begrip van de uitgangspunten; door Cathy van Dyck
Het besef groeit dat organisatiecultuur een belangrijke rol speelt bij het maximaliseren van veiligheid. Cultuur betreft niet alleen ‘de manier waarop we dingen hier doen’. De manier waarop we dingen hier doen, wordt bepaald door diepere, lastiger waarneembare lagen van de organisatiecultuur. Begrip van factoren die veiligheid kunnen bedreigen, helpt organisaties stil te staan bij deze aannamen en overtuigingen. Wanneer de binnen de organisatie heersende aannamen en overtuigingen eens kritisch onder de loep worden genomen, kan de manier waarop we dingen hier doen, nog veiliger worden.
Maatschappelijke eisen maken weg vrij voor veiligheidskundige; door Suzanne van den Eynden
Arbeidsmarkt rooskleurig voor MVK’er en HVK’er.
In een maatschappij die steeds hogere eisen stelt aan de kwaliteit van leven zijn de vooruitzichten voor veiligheidskundigen beter dan ooit. Hoe harder de roep om veiligheid, des te groter de vraag naar met name deskundigen die de veiligheid helpen waarborgen: middelbare en hogere veiligheidskundigen. En de invloed van de algemene economische situatie? Voor veiligheidskundigen eerder positief dan negatief.
‘Een stelling is niet ontworpen om tegen aan te rijden’; door Frans Hardus
Praktische tips voor een veiliger magazijn.
Er is al veel geschreven over veiligheid van magazijnstellingen, over berekeningen van constructies en over achterliggende normen. Maar over de praktijk van alledag kom je weinig publicaties tegen. Hierin wil dit artikel verandering brengen.
Column: Een slopend bestaan; door P. Révency
Procesveiligheid op de sloperij van Ome Leo.
nummer 2 (mei 2009)
Basisnet Weg en Basisnet Water; door Remon Moerman
In een themanummer Vervoersveiligheid mag een artikel over vervoer over weg en water niet missen. Het is een bekend gegeven dat bij het vervoer van gevaarlijke stoffen allerlei verhogende risico’s meespelen. Hieronder vindt u een korte
bloemlezing met citaten uit zowel de brief van de Minister van Verkeer en Waterstaat, als citaten uit de bijlagen van deze brief, te weten uitleg Basisnet Weg en Basisnet Water.
Intern Transport
Intern transport is een niet meer weg te denken schakel in onze goederenstroom. In de meeste bedrijven wordt hiervoor gebruikgemaakt van heftrucks en/of palletwagens. Ze komen voor in verschillende soorten en maten. Het is bekend dat er veel ongevallen gebeuren met heftrucks. Vaak is er dan sprake van ernstig letsel of overlijden. Dit blijkt onder meer uit de vele ongevalmeldingen die bij de Arbeidsinspectie binnenkomen: circa 200 ongevallen per jaar, waarvan 36 met dodelijke afloop (in de afgelopen zeven jaar).
Safety Culture in de transportsector: voor iedereen winst; door Maarten Ederveen
‘Wat kunnen we doen om ons transport veilig te laten verlopen?’ Veel vervoerders stellen zichzelf deze vraag omdat ze vinden dat zij een bepaalde verantwoordelijkheid hebben naar chauffeurs en mede-weggebruikers. Zij voldoen aan alle verplichtingen die wettelijk zijn vastgesteld, maar vinden ook dat zij meer kunnen doen als het gaat om verkeersveiligheid. Het draait daarbij natuurlijk ook om imago, schadekosten en uitval van materieel en chauffeurs.
Column: Scania Vabis, quo vadis?; door P. Révency
De zestien liter dreunende diesel onder de kantelbare slaapcabine sleurt met zijn acht driftig stampende zuigers 50 ton willoze lading over de wegen van Europa. Machtig gezeten op zijn troon beheerst de beroepschauffeur zijn 620 paarden, terwijl zijn grijsblauwe ogen, ver over het verkeer, ver achter de einder, naar zijn bestemming turen.
Juridisch bekeken: Boete voor bedrijfsongeval met dodelijke afloop; door Mr. ing. R.O.B. Poort
Bij een bedrijf raakt een werknemer bekneld in een pers en overlijdt. De rechtspersoon wordt vervolgd wegens overtreding van artikel 32, eerste lid Arbowet ‘98. Volgens de rechtbank was bekend dat werken met deze pers zeer veel risicovol was. De veiligheidsvoorschriften werden echter stelselmatig overtreden. Omdat daarmee de aanmerkelijke kans op een ernstig ongeval is aanvaard wordt de rechtspersoon veroordeeld tot een boete van € 55.000.
Wat werkt: onderbuik of onderbouwd? Impressie van een mooie congresdag
Het lustrumcongres van NVVK werd druk bezocht. Twee dagen van informatie absorberen, bijpraten met oude en nieuwe collega’s en wellicht tot nieuwe inzichten komen. Voor wie er niet was, deze impressie van de eerste dag. Voor wie er wel was: nog even nagenieten.
Veiligheidscongres 2009: missie geslaagd! Een kijkje achter de schermen; door Wiet Baggen en Willem van der Horst
Het kan niemand zijn ontgaan dat het veiligheidscongres van de NVVK in populariteit en kwaliteit toeneemt. Was voor het eerste congres in 2002 nog sprake van een begroting van € 76.000 met 346 bezoekers en 23 sprekers; voor het vijfde congres op 18 en 19 maart jl. mogen wij terug kijken op een begroting van € 235.000, bijna 1.000 bezoekers en 100 sprekers! Zonder meteen onbescheiden te worden mogen wij gerust stellen dat dit een hele prestatie is. Een prestatie die zonder ambitieuze sprekers en een goede voorbereiding niet mogelijk zou zijn geweest.
Elektrische ontstekingsbronnen: de belangrijkste oorzaak van industriebranden.
Themadag ‘ Vonk en Vuur’, BrandPreventie Forum
Circa 32% van de branden in bedrijfsgebouwen is te wijten aan elektrische ontstekingsbronnen. Dit werd onlangs gesteld door Erik Verloop tijdens een bijeenkomst van het BrandPreventie Forum, vakgroep van de NVVK. Meer precies; op de themadag ‘Vonk en Vuur’ die was georganiseerd bij de Afval Energiecentrale ARN in Weurt. Verloop is werkzaam als ‘Loss Prevention Consultant Engineer’ bij FM Global. Dit is internationaal één van de grootste verzekeraars van industriële risico’s.
nr. 1 (februari 2009)
De kracht van Balance, ‘ Als de juiste inspanningen worden geleverd, volgt het resultaat: betere veiligheidsprestaties’
Welk bedrijf worstelt tegenwoordig niet met zijn ongeval- en verzuimcijfers? En, niet onbelangrijk, met het imago dat mede daardoor ontstaat bij de buitenwereld. De veiligheidskundige heeft vaak onvoldoende invloed omdat zijn of haar rol steeds lastiger wordt. Voor welke aanpak kiest een bedrijf om de veiligheidscultuur te verbeteren en waarom? Bij de Balance-aanpak kiest men voor inspanningen om de veiligheid te verbeteren in plaats van te reageren op ongevallen.
Hearts and minds, vijftien jaar gedragsonderzoek operationeel gemaakt; door Gerard van der Graaf
Shell heeft tientallen jaren samen met de universiteiten van Leiden, Manchester en Aberdeen onderzoek gedaan naar de achtergronden van menselijk falen bij het ontstaan van ongelukken. En dan vooral hoe dat falen kan worden voorkomen.
De hierbij ontwikkelde kennis staat inmiddels vrijelijk ter beschikking van de industrie. Dit heeft geresulteerd in methoden zoals Tripod Beta – een ongeval-analysemethode – en Tripod Delta: een pro-actief diagnose-instrument om de
gezondheid van een organisatie te meten.
Succesvolle gedragsverandering in macho-cultuur met ‘Awareness’ als x-factor!; door Jan Jacobs
Hoe kan een bedrijf uit de betonindustrie significante veiligheidsverbeteringen realiseren van ruim 80%? Hoe is dit mogelijk als je bedenkt dat de cultuur in dit bedrijf een macho-cultuur is, waar hard werken en stevig aanpakken voorop
staan: ‘Hier werken geen watjes en hier gebeuren nu eenmaal ongevallen’. Safety manager Jan Jacobs nam die uitdaging aan en slaagde met lof. Zijn aanpak was onorthodox, vernieuwend, innoverend en soms onconventioneel maar bovenal succesvol.
Juridisch bekeken: Boete voor val invalkracht; door Rob Poort
Een ingeleende arbeidskracht komt ten val tijdens werkzaamheden op een ladder. De inlenende werkgever krijgt een boete opgelegd wegens overtreding van de Arbowet. De werkgever beroept zich op eigen schuld van de werknemer. Dit baat de werkgever niet, omdat hij tijdens de procedure bij de Afdeling bestuursrechtspraak niet kan aantonen dat de overtreding hem niet kan worden verweten.
Is de Arbo-deskundige klaar voor advisering over de mogelijke risico’s van nanotechnologie?; door Ralf Cornelissen en Jeroen Terwoert
Dit artikel heeft als doel om een richtlijn te geven voor een praktische benadering van de bescherming van medewerkers tegen nanorisico’s, terwijl nog veel kennis ontbreekt. Met behulp van de beschikbare instrumenten uit de arbeidshygiëne
en veiligheidskunde is het mogelijk ook bij onbekende risico’s een zo veilig mogelijke werkplek te creëren.
Column: De toegevoegde waarde van de preventiemedewerker, Ofwel: P. Révency gaat wetenschappelijk
Een van de grootste problemen (lees: uitdagingen) van de preventiemedewerker (PM ) zit in het woordje ‘preventie’; voorkómen dat er iets gebeurt. Maar hoe toon je aan wàt niet gebeurt? Dit artikel biedt u de lang gezochte oplossing om uw preventiewaarde hard te maken.
Bijlage bij NVVK-info nr. 1 (NVVK-prijs, februari 2009)
(genomineerde scripties en winnaars)
Urban Search and Rescue: voorbereiding en coördinatie als structuren instorten, Analyseonderzoek naar de voorbereiding en coördinatie op de ontvangst van
internationale USAR-teams in Nederland, Zweden en Estland; door Ralf Beerens
Bij rampen zoals aardbevingen bieden Urban Search and Rescue-teams (USAR-teams) hulp bij specialistische zoek- en reddingswerkzaamheden naar ingesloten en bedolven slachtoffers. De meeste Westerse landen bezitten een dergelijk team. Deze USAR-teams zijn veelal georganiseerd op basis van richtlijnen die de Verenigde Naties (VN) heeft opgesteld. Dit is mede vanwege de internationale inzetbaarheid van USAR-teams; een gelijke organisatie geeft de mogelijkheid om
ook nationaal voorbereid te zijn op de inzet van (internationale) USAR-teams.
Tunnelvisie?! Veiligheidsconsequenties van gevaarlijke stoffen door Drechttunnel; door E.M. van Biene-Vlasblom MPS
Is het een goed idee alle categorieën gevaarlijke stoffen door een wegtunnel te vervoeren op die manier (externe) veiligheidsproblemen langs omleidingsroutes op te lossen? Deze vraag werd actueel in de regio Drechtsteden. Een tankwagen met LPG die niet door de Drechttunnel mocht, kantelde langs de omleidingsroute. Beperkte mogelijkheden voor ruimtelijke ontwikkelingen door vervoer van gevaarlijke stoffen en de discussie rondom de invoering van een zogeheten Basisnet ondersteunden deze vraag.
Het veilig opstellen van zwaar materieel in de funderingsbranche, Van theorie naar praktijk; door Ing. A.P. Scheltinga
Het aanbrengen van funderingspalen brengt nog steeds veel arbeidsrisico’s met zich mee. Zwaar materieel met forse afmetingen, grote gewichten en grote hoogte wordt regelmatig gebruikt op een onvoldoende draagkrachtige ondergrond. Vaak blijkt geen eenduidig systeem aanwezig om een veilige opstelling van zwaar materieel te kunnen garanderen. Gevolg: 10 tot 12 omvallende machines per jaar. Ook liggen de verzuimcijfers in de funderingsbranche ruim boven die van de bouw als geheel. Toch is de funderingsbranche op de goede weg…
ARIE-inspecties bij industriële koelinstallaties; door G.H.W. (Harry) Wolters
Sinds februari 2004 is het zogeheten ARIE-besluit van kracht. ARIE – Aanvullende Risico Inventarisatie en -Evaluatie – richt zich op de risico’s waaraan werknemers blootstaan, als zij werken aan een installatie die relatief grote hoeveelheden
gevaarlijke stof of stoffen bevat. De feitelijke verplichting om dit besluit toe te passen kon voor de meeste ARIEplichtige bedrijven worden uitgesteld tot februari 2006. Relatief nieuwe regelgeving dus voor veel bedrijven, maar niet voor iedereen.