Schadelijk geluid

Code: FYG 010 v1.0 MC/AL

Pub/rev d.d. 12-110-2025 /12-11-2025

Download PDF: NVVK Factsheet 010 Schadelijk geluid v1.0.pdf

Geluid is een zogenaamde fysische factor: een externe grootheid zoals licht of temperatuur, die zowel nuttig als schadelijk kan zijn. Het is onmisbaar voor communicatie, maar kan ook hinderlijk of zelfs schadelijk worden. Beweging of trilling van objecten veroorzaakt (lucht)drukvariaties die zich vanuit de bron voortplanten en met de toename van de afstand snel verzwakken — vergelijkbaar met kringen in water. In het oor brengen deze trillingen het trommelvlies, de gehoorbeentjes en de haarcellen in het slakkenhuis in beweging; de hersenen interpreteren dit als geluid.

Een gezond jong oor hoort frequenties van circa 20 tot 20.000 Hz. Met de leeftijd neemt vooral de gevoeligheid voor hoge tonen af, ook zonder lawaaischade. Langdurige blootstelling aan lawaai veroorzaakt tijdelijke of blijvende gehoorschade doordat haarcellen in het slakkenhuis, onderdeel van het binnenoor, afsterven. Het proces is cumulatief en onomkeerbaar en de schade verergert zolang de blootstelling voortduurt. Ook één enkele harde knal of langdurig ‘matig’ lawaai kunnen leiden tot tinnitus (een blijvende piep in het oor). Schadelijk geluid kan daarnaast bijdragen aan stress, hoge bloeddruk, hoofdpijn en concentratieproblemen. In lawaaiige omgevingen neemt de kans op miscommunicatie en ongevallen toe doordat waarschuwingssignalen worden gemaskeerd. Het ontstaan van gehoorschade gebeurt veelal sluipenderwijs en wordt daardoor meestal te laat opgemerkt en aangepakt. Blootstelling buiten het werk telt op bij de arbeidsbelasting. Popconcerten, het luisteren naar luide muziek via oortjes en bijvoorbeeld motorrijden met open helm kunnen mede-oorzaak zijn van gehoorschade.

Geluidssterkte wordt uitgedrukt in decibel (dB), een logaritmische eenheid die aansluit bij hoe het oor verschillen in luidheid ervaart. Een verdubbeling van het geluidsvermogen geeft een toename van 3 dB, wat door een mens nauwelijks als een toename wordt waargenomen (!). In de arbeidsgezondheidskunde wordt meestal de dB(A)-schaal gebruikt, die corrigeert voor de gevoeligheid van het oor. Voor lage of impulsieve tonen en opiekgeluiden van bijvoorbeeld machines geeft dB(C) een realistischer beeld.

Vuistregels: elke verdubbeling van het aantal geluidsbronnen met gelijke sterkte geeft +3 dB; elke verdubbeling van de afstand van de waarnemer tot de bron −3 dB. Zo kan snel worden ingeschat of geluidsniveaus binnen wettelijke grenzen blijven. Bij twijfel moet een deskundige worden geraadpleegd.

Enkele wettelijke grenzen en vuistregels

• Pictogram ‘gehoorbescherming dragen’ verplicht op arbeidsmiddelen bij > 75 dB(A).
• 8 uur bij 80 dB(A) = maximale dagdosis (4 uur @ 83 dB, 2 uur @ 86 dB, enz.).
• Bij 80 dB(A): stemverheffing nodig, werkgever verstrekt gehoorbescherming en informatie.
• Bij 85 dB(A): dragen verplicht, werkgever houdt toezicht en voert metingen uit.
• Bij 87 dB(A): werkgever moet direct ingrijpen.
• Elke hoorbare verandering vereist minstens 2 dB verschil (3 dB is net merkbaar).
• In het vrije veld halveert elke verdubbeling van de afstand het niveau met 3 dB.
• Twee identieke machines van 65 dB(A) produceren samen 68 dB(A).
• Bedrijfsartsen melden lawaaislechthorendheid als beroepsziekte bij het NCvB.

Belangrijke sectoren met verhoogd risico zijn: bouw, metaalindustrie, veehouderij, transport, podium- en muzieksector, defensie, kinderopvang en zwembaden.