Fysieke belasting

Code: Erg Fys 003/v1.0 MC/MW

Publicatie & revisiedatum: 03-11-2025/03-11-2025

Download PDF: NVVK Factsheet 003 Fysieke belasting v1.0.pdf

Het arbothema fysieke belasting betreft verantwoord gebruik van het lichaam. Tillen, duwen en trekken of het maken van repeterende bewegingen en ongunstige houdingen of trillingen zullen de spieren, het skelet, de bloedsomloop en de ademhaling en de stofwisseling beïnvloeden en kunnen leiden tot overbelasting.
Risico's daarvan zijn spier- en skeletaandoeningen (MSA; musculoskeletale aandoeningen) zoals hernia, krampen, beperkingen van gewrichtsmobiliteit, tintelingen, (rug)pijn, peesontsteking, tenniselleboog, enz. Ook langdurig ziekteverzuim, arbeidsongeschiktheid, lagere productiviteit en een toenemende kans op ongevallen kunnen gevolg zijn van fysieke (over)belasting.

Omdat werk geen letsel of fysieke schade mag veroorzaken zijn er (vrij algemene) grenzen gesteld, onder andere in hoofdstuk 5 van het Arbobesluit, vaak aangevuld in CAO's, brancheafspraken en arbocatalogi. TNO werkt aan een beoordelingskader zware beroepen, bedoeld voor uitvoering van voorgenomen vroegpensioenwetgeving. Daarin speelt fysieke belasting een voorname rol. In werksituaties zal de arboprofessional onderzoeken welke handelingen bijdragen aan de belasting en hoeveel: tillen en dragen, duwen ten trekken, houding en repetitieve bewegingen staan op de checklist. Hoewel fysieke belasting vaak collectief wordt beschouwd, worden de 'last' en het gevolg individueel ervaren en zal in de praktijk ook een individuele benadering nodig zijn.

 Voor het zo objectief mogelijk in kaart brengen en beoordelen van de fysieke belasting tijdens een arbo-audit bestaan verschillende methoden en instrumenten:

1. NIOSH-methode: een Amerikaanse methode die het tilgewicht beoordeelt en vergelijkt met een aanbevolen limiet, op basis van factoren zoals tilfrequentie, tilhoogte en reikwijdte.
2. KIM-methode: (Key Indicator Method): een Duitse methode die fysieke belasting beoordeelt bij o.a. tillen, duwen/trekken en hand-armtaken, door risico-indicatoren te scoren en risico’s in te delen in klassen.
3. ORCA-methode: gericht op werkhoudingen; analyseert hoe vaak en hoe lang risicovolle houdingen voorkomen, en beoordeelt daarmee het risico op musculoskeletale aandoeningen.
4. Mital-methode: gebruikt bij het beoordelen van repeterend werk; houdt rekening met factoren zoals kracht, duur, houding en frequentie, en geeft een belastingsscore voor de taak.

Fysieke belasting is een populair thema in RI&E's, arbocatalogi en arbeidsgezondheidskundige studies. Ten behoeve van de 'praktische hanteerbaarheid' worden richtlijnen echter (ten onrechte) sterk versimpeld en/of zonder nadere (over)weging toegepast: de '23 kg maximaal tilgewicht' is een voorbeeld: NIOSH (het National Institute of Occupational Health & Safety) geeft het aan als grens voor het door een gezonde volwassen man met twee handen te tillen gewicht op 'ideale' tafelhoogte, recht voor zich, dicht tegen het lichaam. In de praktijk worden minder handige objecten getild in vaak niet-ideale omstandigheden, ook door jeugdigen, vrouwen en 'niet-standaardpersonen'. Beoordeling is maatwerk en de arboprofessional gebruikt zowel beoordelingsinstrumenten (ook fysische weeg- en krachtmeters) als checklists. Daarnaast zijn gesprekken met uitvoerenden en gerichte praktijkobservaties onmisbaar.

 Statische fysieke belasting ontstaat wanneer spieren lang in één houding aangespannen blijven (bijvoorbeeld langdurig staan of zitten zonder beweging), wat leidt tot vermoeidheid door blijvende spierspanning. Dynamische fysieke belasting betreft herhaalde of vloeiende bewegingen waarbij spieren continu wisselend aanspannen en ontspannen (zoals lopen, tillen of duwen), wat vooral belastend is bij hoge frequentie (kortcyclisch repetitief werk) of zware belastingen.