Vakgebied

schuifmaat
Veelgebruikte definities voor veiligheid zijn: ‘...het bewust nemen van aanvaardbare risico’s’ of ‘...de mate waarin wordt voorkomen dat de beschikbaarheid van handelen (door de mens) en middelen (door de techniek) wordt aangetast.

Veiligheid is een breed en moeilijk definieerbaar containerbegrip. Naast gezondheid, welzijn en milieu raakt veiligheid een gebied dat zich bezighoudt met de ongewenste afwijkingen van een ideale toestand van de wereld en van de mensen die daarin leven. Er wordt verschillend gedacht over veiligheid en de andere begrippen, deels omdat iedereen een ander beeld van het ideaal heeft. Mogelijke maatregelen om veiligheid te vergroten brengen vaak beperking van vrijheid en/of kosten met zich mee. Als een persoon of groep deze kosten draagt, terwijl een ander de extra veiligheid krijgt, krijgt het nemen van maatregelen er een onderhandelingselement bij. Dit betekent dat veiligheid een onlosmakelijk politiek en sociaal element in zich heeft. 

Veiligheidsvraagstukken doen zich dagelijks voor in alle geledingen van de maatschappij en verdienen een aanpak waar veiligheid een centrale positie inneemt. De niveaus waarop veiligheidsvraagstukken zich afspelen kunnen enorm uiteenlopen: van wereldschaal tot individueel niveau. Veiligheidskunde is een relatief jonge wetenschap, die alle verschillende soorten veiligheidsvraagstukken wil aanpakken. Deze wetenschap wil een algemeen kader scheppen, waarmee niet alleen de veiligheidskundige (de 'beroeps'), maar ook andere deskundigen (de 'vakspecialisten'), bestuurders, politici en gewone mensen uit de voeten kunnen.

Juist omdat veiligheidskunde zo’n breed begrip is, verdeelt de NVVK haar werkterrein over 5 domeinen: arbeidsveiligheid, externe veiligheid, consumentenveiligheid, patiëntenveiligheid en transportveiligheid.

Veilig: beschermd tegen gevaar
Het Nederlandse woord ‘veilig’ is voortgekomen uit een oud Indo-germaans stamwoord, dat ‘beschermd’ betekende: beschermd tegen gevaar, beschermd tegen geweld. De woorden voor ‘herder’ en ‘kudde’ in het Grieks en ‘behoeder’ in het Sanskriet zijn bijvoorbeeld ook van deze stam afgeleid. Ook het woord 'vee' behoort tot deze groep. Veiligheid is van oudsher een van de belangrijkste aandachtsgebieden van de mens: eerst voedsel, dan bescherming. Oorspronkelijk ging het vooral om veiligheid tegen natuurgeweld (onweer, storm, hoogwater) en tegen menselijk geweld: oorlog, terreur en misdaad. Bij het woord ‘terreur’ moet men ook denken aan de terreur van de overheden en overheidsdienaren. Bij het woord 'Veiligheidsraad' denken wij aan bescherming tegen menselijk geweld, voornamelijk oorlogsgeweld.
radertjes
Industriële revolutie
Sinds de industriële revolutie maakt de groei in aantal, omvang en ingewikkeldheid van onze systemen met technologische componenten de bescherming tegen het geweld van deze hulpmiddelen (‘machines’) tot een aandachtsgebied met een heel eigen karakter. Dit is mede het werkterrein van de veiligheidskunde.

De veiligheid tegen geweld van systemen met technologische componenten heeft enige overeenkomst met de veiligheid tegen oorlog, terreur en misdaad in die zin, dat het mogelijk is mensen als 'daders' aan te wijzen in de oorspronkelijke betekenis. Deze mensen hebben door hun daden of hun niet-daden bijgedragen tot de optreden van het geweld.

Maar er zijn ook grote verschillen. In de industrie, thuis en in transportsystemen zijn de betrokken daders eigenlijk niet van plan om hun medemens bewust schade te berokkenen. Als dat wel zo is, praten wij over ‘moord’, ‘doodslag’, etc. Onbekendheid, onvolledigheid en een beperkte kijk op zaken kunnen bij technologische systemen wel deze ernstige schade veroorzaken. Als een onnodig gevaarlijke handeling willens en wetens wordt gecontinueerd, kan dit met recht ‘misdadig’ heten.

Maar zo niet, dan is dit soort onveiligheid wel een ongewild bijproduct van onze systemen met technologische componenten, die steeds meer onze leefomgeving bepalen. En het is niet alleen ongewild, maar tevens zeer ongewenst. Het aantal slachtoffers van een geval van technisch geweld kan dat van natuurgeweld en oorlog, terreur, en misdaad benaderen en zelfs overtreffen. Denk aan de 200.000 slachtoffers van Bhopal, 700 slachtoffers bij de jumbo-crash op Tenerife, of de meer dan 900 doden bij de ramp met de veerboot Estonia. Deze aantallen vallen misschien in het niet bij de miljoenen doden van de oorlogen in Cambodja of Rwanda of de tienduizenden slachtoffers van overstromingen in Bangladesh. Maar het zijn speciale slachtoffers omdat niet Moeder Natuur of een vijandelijk leger, maar onze ‘vriend’, de technologie, de oorzaak is. Het zijn juist deze slachtoffers, die de mensen betrokken bij de veiligheidszorg de motivatie geeft te volharden in hun werk.

Systemen met technologische componenten
De veiligheid van systemen met technologische componenten heeft dus een geheel eigen karakter, een geheel eigen plaats en het is waard om deze veiligheid apart te beschouwen. Het eigen karakter van de veiligheidskunde kan omschreven worden door het object van onderzoek te definiëren. Het object van onderzoek is de bedreiging van leven en welzijn, van mens en omgeving, die er van systemen met technologische componenten uitgaat. Naast een beschrijvende/verklarende fase kent de veiligheidskunde een veranderende/ verbeterende fase, waarbij onderzocht wordt hoe de bedreiging van deze systemen tot aanvaarde niveaus kan worden teruggebracht.

Bron: Vakgroep Veiligheidskunde TU Delft

Ledenportaal

Vanaf 10 juni 2009 kunnen onze leden inloggen op het vernieuwde ledenportaal

Twitter