Code: AM Kzg 005 v1.0 MC/AL/MW
Publicatie & revisiedatum: 04-11-2025 / 04-11-2025
Download PDF: NVVK Factsheet 005 Kettingzaag v1.0.pdf
Een kettingzaag is een krachtige en gevaarlijke draagbare machine. De machine is (voor 'handgebruik') vrij zwaar, het werk dwingt vaak tot een belastende houding, de machine maakt lawaai en trillingen en produceert schadelijke uitlaatgassen. Dat laatste uiteraard bij een verbrandingsmotor, want elektrische, batterijgevoede machines (vaak met beltpack-accu) winnen terrein. Aan de machine bevinden zich twee handgrepen (altijd en uitsluitend voor 'rechtshandigen'; tweehandig gebruik is verplicht). Er is een trekkoord voor het starten, een brandstof- en een oliereservoir voor de kettingsmering en de zaagketting met om- en om links- en rechtssnijdende zaagtanden (eigenlijk scherp gevijlde gutsjes/beitels) met op dezelfde schakel een kleine voorloopnok (dieptesteller) die moet voorkomen dat de zaag 'hapt'.
Kettingzagen worden behalve in het levend hout ook gebruikt in de bouw, o.a. bij timmerwerk, maken sparingen of uitzagen van voegen bij restauratie, bij sloopwerk en door de brandweer bij reddingsacties (wel met speciale (sloop)ketting).
Voor de kettingzaag zelf bestaat geen norm, wel zijn er eisen gesteld aan de veiligheidsvoorzieningen, afgeleid uit de Machineverordening. Een kettingzaag is CE-markeringsplichtig conform de Machineverordening (oudere machines aan de Machinerichtlijn en vóór 1995 gelden er alleen algemene veiligheidseisen). Verplichte voorzieningen op een moderne kettingzaag:
- Trillingsdemping in machine en (antislip)handvatten, goede 'balans';
- Bedieningsvergrendeling en ontkoppeling (niet 'per ongeluk' gas kunnen geven, ketting moet stoppen);
- Kettingvang door verbrede onderhandgreep (kettingbreuk mag de rechterhand niet verwonden);
- Verder: beschermbeugel, beschermkap, terugslagbeveiliging met kettingrem, transporthoes.
Bijzondere uitvoeringen: tophendelzaag, stok(ketting)zaag, snoeizaagje, steen- en betonkettingzaag met diamant-doorslijpketting en wateraansluiting. Alle kettingzaagmachines zijn (periodiek-)keuringsplichtig.
Gezondheidsrisico's: Zaagletsel (wonden, (slag-)aderlijke bloedingen, rug-, arm-, pols- en nekletsel door overbelasting of te weinig wisseling van werkhouding. Witte vingers (optie: handvatverwarming). Ademhalingsklachten door rook/fijnstofinademing.
Sommige opdrachtgevers of bedrijfscertificaten verlangen dat het milieu, het ecosysteem en/of bepaalde flora en fauna worden ontzien. Het kan noodzakelijk zijn om bijvoorbeeld met elektrische machines te werken, biologisch afbreekbare kettingzaagolie toe te passen of benzine zonder benzeen/emissiearme brandstof te tanken (NLA stelt synthetische alkylaatbenzine verplicht!). Voor kettingzagen is speciale brandstof te koop die minder veroudert en vergomt dan E5 of E10 (met tweetakt-olie) zou doen. Voorkom morsen van brandstoffen en smeermiddelen door gebruik van passende trechters en goed schenkende jerrycans. Rook niet tijdens afvullen. Aantoonbare instructie/opleiding is verplicht voor het werken met de kettingzaag, een certificaat niet (tenzij dat voorgeschreven is door de toepasselijke arbocatalogus).
N,b. In veel risicovolle omgevingen is het gebruik van handkettingzagen verboden, gebonden aan strenge regels of werkvergunningsplichtig. Het kettingzagen is verboden in explosiegevaarlijke omgevingen: ook elektrische of hydraulische uitvoeringen van de machine zijn niet EX-proof.
Beheersmaatregelen en preventie | Bronaanpak/alternatief: (hand)snoeizaag, knippen, stokzaag met
'afgeschermde bek'. | ||||||
LMRA bij kettingzagen | PBM geschikt, compleet en in orde? Omgeving/vluchtweg
vrij? Geen loshangende takken/kabels/haar? Waar zit je collega en weet die wat
je doet? Verborgen gevaar: hout onder spanning, wind? Zaag o.k.? Stop/ rem/
ketting. Omgeving veilig (geen derden/ kinderen/ dieren in gevarenzone)? Wat is
het ‘schootsveld’ bij fouten? | ||||||
PBM | Zaagbroek/zaagoverall, bosbouwhelm met oorkappen (+ communicatie) en gaas- of acrylaatvizier (of acrylaat, voorzien van anti-condenslaag), zaagschoeisel (vaak in combinatie met hoogzichtbaarheid). Op hoogte ook valbeveiliging. Let op volledigheid uitrusting en juiste afstelling; geen losse panden, banden of ceinturen of los lang haar. | ||||||
Gevaarsymbolen en pictogrammen |
| ||||||
Wet- en regelgeving: |
| ||||||
Openbare bronnen | Arboportaal
over boomspecialisten (praktijkverhaal preventiemedewerker)
| ||||||
Arbocatalogus
bos en natuur (Stigas, uitgebreide aandacht voor kettingzaagwerk) | |||||||
Informatie stoffen/producten | VIB van
kettingzaagolie (willekeurig voorbeeld)
| ||||||
NVVK groepen: | Vakgroep PBM | ||||||
Interne bronnen NVVK: | Factsheet Machines (volgt)
| ||||||
Kettingzaagjargon: | zaagsnede, valkerf, breuklijst, spie, wig, kick-back, NKC1 -6, ECC, Aspen |
GHS-pictogram (GHS 02) (op kleinverpakkingen) Ontvlambaar (brandstof)
GHS-pictogram (GHS07) (op kleinverpakkingen) Schadelijk/irriterend (olie)
Kledinglabels op zaag-PBM, met klasse-aanduiding voor maximale
kettingsnelheid
GHS-pictogram
(GHS08) Gezondheidsschadelijk (op brandstof)
Waarschuwingspictogram gevaar algemeen (sticker op machine)
Gebodsbord
gelaatsscherm